Wellicht is stoflongziekte bij mijnwerkers te wijten aan de niet-kwartsfractie van steenkool

Het lot van de mijnwerker is wellicht nooit zo goed verwoord als door de Amerikaanse bluegrasszangeres Hazel Dickens, die zong: He's lived a hard life and hard he'll die / black lung's done got him, his time is nigh. De omstandigheden van mijnwerkers zijn niet alleen veelvuldig bezongen, maar hebben ook de interesse van wetenschappers gewekt. Onderzoekers hebben zich bijvoorbeeld afgevraagd welk verband er precies bestaat tussen steenkool en het ontstaan van interstitiële longaandoeningen.

De 'black lung' oftewel 'stoflongziekte' waarover Dickens zong, wordt door artsen aangeduid als mijnwerkerspneumoconiose. Dit is een interstitiële longaandoening die de gewoonlijk roze longen zwart kleurt. In de vorige eeuw is er veel onderzoek gedaan naar het ontstaan van longaandoeningen na blootstelling aan steenkoolstof en in ruwe steenkool aanwezige onzuiverheden als kwarts en ijzer. Toch is nog steeds niet bekend welke bestanddelen van steenkoolstof precies verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van deze aandoeningen. In het verleden richtte het onderzoek zich met name op kwarts (een belangrijke fibrogene stof die aanwezig is in ruwe steenkool). Er bestonden tot voor kort echter nog geen systematische reviews waarbij gekeken was naar de niet-kwartsfractie van steenkool en het ontstaan van longaandoeningen.

Daarom besloten Deense onderzoekers onlangs door middel van een systematische review in kaart te brengen wat er bekend is over het verband tussen blootstelling aan de niet-kwartsfractie van steenkoolstof en het optreden van interstitiële longaandoeningen. Ze vonden 2945 artikelen die relevant zouden kunnen zijn voor hun analyse. Omdat ze alleen wilden kijken naar het effect van blootstelling aan zuivere steenkool, hanteerden ze strenge selectiecriteria. Daardoor bleken uiteindelijk maar negen onderzoeken geschikt te zijn voor opname in hun analyse. Zes van deze onderzoeken wezen erop dat de niet-kwartsfractie van steenkool een onafhankelijk effect heeft op het ontstaan en de progressie van interstitiële longaandoeningen. Twee andere onderzoeken wezen niet op een dergelijk effect, en één onderzoek leverde geen eenduidig resultaat op. In de conclusie van hun artikel geven de Deense onderzoekers aan dat ze dan wel een onafhankelijk effect van de niet-kwartsfractie van steenkoolstof op het ontstaan van interstitiële longaandoeningen hebben gevonden, maar dat het onderzoek te kampen had met veel methodologische beperkingen. 

Na het uitvoeren van zulke follow-upanalyses kunnen nummers als 'Black Lung' misschien zo herschreven worden

Voor een betere onderbouwing zouden ze graag zien dat er goed opgezette follow-upanalyses plaatsvinden waarbij gekeken wordt naar arbeiders die zijn blootgesteld aan steenkoolstof dat zeer weinig of geen mineraalstof bevat. Na het uitvoeren van zulke follow-upanalyses kunnen nummers als 'Black Lung' misschien zo herschreven worden dat de deeltjes die zoveel ellende hebben veroorzaakt eindelijk met naam en toenaam worden genoemd. Al is het natuurlijk maar de vraag of de mijnwerkers veel troost zullen vinden in zulke bevindingen ... 

Referenties:
Christiane Beer, Henrik A. Kolstad, Klaus Søndergaard, Elisabeth Bendstrup, Dick Heederik, Karen E. Olsen, Øyvind Omland, Edward Petsonk, Torben Sigsgaard, David L. Sherson & Vivi Schlünssen (2017) A systematic review of occupational exposure to coal dust and the risk of interstitial lung diseases, European Clinical Respiratory Journal, 4:1, 1264711

Het nummer van Hazel Dickens op YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5hvLoEcLBf0