Για τους «μαύρους πνεύμονες» των ανθρακωρύχων ίσως δεν φταίει μόνο ο χαλαζίας

Η Αμερικανίδα τραγουδίστρια της bluegrass Hazel Dickens μάλλον ήταν εκείνη που εξέφρασε με τον πιο σπαρακτικό τρόπο τα βάσανα των ανθρακωρύχων στο τραγούδι «Black lung»: έζησε μια σκληρή ζωή και θα πεθάνει με σκληρό τρόπο / τα μαύρα πνευμόνια τον ξεκάνανε, η ώρα του έχει φτάσει. Τα πολυτραγουδισμένα δεινά των ανθρακωρύχων έχουν τραβήξει επίσης την προσοχή της επιστημονικής κοινότητας. Ποια ακριβώς είναι η σχέση ανάμεσα στην εξόρυξη του γαιάνθρακα και τις Διάμεσες Πνευμονοπάθειες (ΔΠ);

Το «μαύρα πνευμόνια» που αναφέρονται στο συγκινητικό ομώνυμο τραγούδι της Dickens είναι γνωστά στην Ιατρική με τον όρο «πνευμονοκονίαση των ανθρακωρύχων» μια μορφή ΔΠ που κυριολεκτικά μαυρίζει τους πνεύμονες το χρώμα των οποίων κανονικά είναι ρόδινο. Η ανάπτυξη πνευμονοπαθειών λόγω της έκθεσης σε σκόνη άνθρακα και σε προσμίξεις του όπως ο χαλαζίας και ο σίδηρος, διερευνήθηκε εκτενώς στη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί ακόμα ποια συστατικά της σκόνης άνθρακα ευθύνονται τελικά για την ανάπτυξη αυτών των νοσημάτων.

Ενώ οι παλαιότερες μελέτες επικεντρώνονταν κυρίως στον ρόλο του χαλαζία (ενός συστατικού του άνθρακα με σημαντική δράση που προάγει την ίνωση), έως πρόσφατα δεν υπήρχαν συστηματικές ανασκοπήσεις για τον ρόλο του μη χαλαζιούχου μέρους του άνθρακα στην ανάπτυξη των πνευμονοπαθειών.

Έτσι, Δανοί ερευνητές έθεσαν ως στόχο τη συστηματική ανασκόπηση των ήδη γνωστών στοιχείων για τη σχέση μεταξύ έκθεσης στο μη χαλαζιούχο μέρος της σκόνης άνθρακα και των ΔΠ. Με συστηματική ανασκόπηση εντόπισαν 2.945 σχετικά άρθρα. Εφαρμόζοντας αυστηρά κριτήρια καταλληλότητας ως προς την «επίδραση του καθαρού κάρβουνου», κατέληξαν να συμπεριλάβουν στην εργασία τους μόλις εννέα μελέτες. Από αυτές τις εννέα μελέτες, έξι έδειξαν ανεξάρτητη επίδραση του μη χαλαζιούχου μέρους του άνθρακα στην ανάπτυξη και την εξέλιξη των ΔΠ, δύο δεν κατέδειξαν καμία επίδραση και μία είχε ασαφές αποτέλεσμα. Οι ερευνητές καταλήγουν λέγοντας ότι, μολονότι δεν διαπίστωσαν να υπάρχει ανεξάρτητη επίδραση της μη χαλαζιούχου σκόνης άνθρακα στην ανάπτυξη ΔΠ, η μελέτη τους είχε επίσης πολλούς μεθοδολογικούς περιορισμούς. 

Μετά την πραγματοποίηση αυτής της ανάλυσης παρακολούθησης, τραγούδια όπως το «Black lung» ίσως θα προσαρμοστούν ώστε να κάνουν ειδική μνεία στα σωματίδια που προκάλεσαν τόση δυστυχία

Οι Δανοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι για την ενίσχυση των αποδεικτικών στοιχείων απαιτείται η ανάλυση παρακολούθησης, με σωστή διεξαγωγή, σε εργάτες με έκθεση σε σκόνη άνθρακα μηδενικής ή ελάχιστης περιεκτικότητας σε προσμίξεις. Μετά την πραγματοποίηση αυτής της ανάλυσης παρακολούθησης, τραγούδια όπως το «Black lung» ίσως θα προσαρμοστούν ώστε να κάνουν ειδική μνεία στα σωματίδια που προκάλεσαν τόση δυστυχία, όμως είναι αμφίβολο αν οι φτωχοί ανθρακωρύχοι θα βρουν παρηγοριά σε αυτά τα ευρήματα. 

Βιβλιογραφία:
Christiane Beer, Henrik A. Kolstad, Klaus Søndergaard, Elisabeth Bendstrup, Dick Heederik, Karen E. Olsen, Øyvind Omland, Edward Petsonk, Torben Sigsgaard, David L. Sherson & Vivi Schlünssen (2017) A systematic review of occupational exposure to coal dust and the risk of interstitial lung diseases, European Clinical Respiratory Journal, 4:1, 1264711

Το τραγούδι της Hazel Dickens στο YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5hvLoEcLBf0